Băng tan ở Bắc Cực, hạn hán ở Đắk Lắk, lũ quét ở miền núi phía Bắc… là những hệ quả khổng lồ, từ những lựa chọn nhỏ mỗi ngày của con người.

Hành tinh của chúng ta đang chuyển mình dưới áp lực khủng khiếp của biến đổi khí hậu. Những hiện tượng thời tiết cực đoan không còn là chuyện của tương lai, chúng đang diễn ra, khắc nghiệt hơn, dữ dội hơn và kéo theo những tổn thất nghiêm trọng về môi trường, kinh tế và đời sống con người. Mỗi mùa hè nóng hơn, mỗi dòng sông cạn kiệt hơn, mỗi cơn mưa dường như cũng mang theo sự bất an và nỗi lo thường trực .

Cùng Ecolar tìm hiểu về phương pháp BSFly – một cái tên mới mẻ nhưng đầy tiềm năng đang góp phần giảm nhẹ những tác động khủng khiếp của biến đổi khí hậu, mang lại hy vọng cho một tương lai xanh hơn, kiên cường hơn trước những biến động của thời tiết.

1. Thực trạng thời tiết cực đoan môi trường sống hiện nay

Hành tinh đang “ốm”: Trái đất của chúng ta đang trải qua những thay đổi khí hậu chưa từng có, chủ yếu do các hoạt động của con người gây ra. Thời tiết cực đoan gia tăng các hậu quả nghiêm trọng:

  • Hạn hán kéo dài ở nhiều khu vực đang phải chịu đựng những đợt hạn hán làm cạn kiệt nguồn nước ngọt, phá hoại nông nghiệp gây mất an ninh lương thực và châm ngòi cho các vụ cháy rừng lớn. Theo báo cáo của Liên Hiệp Quốc năm 2024 gần như chắc chắn là năm nóng nhất từng được ghi nhận trên Trái đất, với nhiều đợt hạn hán có sức tàn phá mạnh ở Địa Trung Hải, Ecuador, Brazil, Maroc, Namibia, Malawi, gây ra các vụ cháy rừng, khan hiếm nước và lương thực. Tổ chức Tuổi Trẻ Online dẫn nguồn thông tin từ Diễn đàn Nước thế giới lần thứ 10 cho biết, vào năm 2025, khoảng 1,8 tỉ người sẽ bị thiếu nước trầm trọng do biến đổi khí hậu và các hoạt động sử dụng đất làm suy thoái tài nguyên nước.
  • Lũ lụt, bão và mưa bất thường, phải hứng chịu mưa lớn tập trung trong thời gian ngắn, gây lũ quét, ngập lụt đô thị và sạt lở đất. Theo báo cáo tổng kết thiên tai năm 2024, trên biển Đông đã có 10 cơn bão, 1 áp thấp nhiệt đới, 232 trận mưa lớn, ngập úng, lũ, lũ quét, sạt lở đất; nhiều trận dông lốc, động đất và gió mạnh, sóng lớn trên biển. Đặc biệt, bão số 3 (bão Yagi, từ 3 - 8/9/2024) là cơn bão mạnh nhất trong 30 năm qua trên biển Đông và trong 70 năm qua trên đất liền. Bão có nhiều đặc điểm chưa từng có tiền lệ, là cơn bão có cường độ rất mạnh, sức tàn phá rất lớn, thời gian lưu bão trên đất liền kéo dài, phạm vi ảnh hưởng rất rộng. Trong nửa đầu năm 2025, theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, cả nước liên tiếp ghi nhận nhiều hình thái thời tiết bất thường, đáng chú ý là cơn bão Wutip lên mạnh cấp 11 giật cấp 14. 
  • Băng tan và mực nước biển dâng, theo báo Phụ Nữ trong 20 năm qua, các sông băng trên toàn thế giới đã mất 273 tỷ tấn băng do tác động của sự ấm lên toàn cầu, khiến mực nước biển tăng với tốc độ ngày càng nhanh, theo một phân tích toàn diện kéo dài hàng thập kỷ dựa trên dữ liệu vệ tinh. Lượng khí thải hiện tại đang tạo ra lượng nhiệt dư thừa dẫn đến mực nước biển dâng, NASA từng dự đoán mức tăng mực nước biển trong năm 2024 sẽ là 0,43 cm (0,17 inch), nhưng con số thực tế đã lên tới 0,59 cm (0,23 inch). Hệ quả là đe dọa nhấn chìm các vùng đất thấp ven biển, các thành phố lớn và các quốc đảo nhỏ, gây nhiễm mặn đất nông nghiệp, phá hủy hệ sinh thái ven biển như rừng ngập mặn và buộc hàng triệu người dân phải di dời, trở thành những "người tị nạn khí hậu".

Những hiện tượng này không chỉ gây ra tổn thất kinh tế khổng lồ mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến môi trường và đời sống con người:

  • Ô nhiễm và suy thoái tài nguyên từ lũ lụt cuốn trôi chất thải, hóa chất độc hại vào nguồn nước, gây ô nhiễm nghiêm trọng. Hạn hán làm cạn kiệt hồ chứa, sông ngòi, làm giảm chất lượng nước và gây thiếu hụt nguồn nước ngọt. Đất bị xói mòn do mưa lớn hoặc khô hạn kéo dài trở nên bạc màu, mất đi khả năng sản xuất nông nghiệp. Đồng thời phá hủy hệ sinh thái tự nhiên.
  • Gây thiệt hại kinh tế, hạn hán làm mất mùa, giảm năng suất cây trồng, gây thiệt hại nặng nề cho ngành nông nghiệp. Lũ lụt phá hủy hoa màu, trang trại chăn nuôi. Nước biển dâng và axit hóa đại dương ảnh hưởng trực tiếp đến ngành nuôi trồng và đánh bắt thủy hải sản, đe dọa sinh kế của hàng triệu ngư dân và nông dân. Theo báo VOV, thiên tai năm 2024 đã khiến 514 người chết, mất tích (gấp 3,04 lần so với năm 2023 và 2,44 lần trung bình 10 năm từ 2014-2023); 2.207 người bị thương. Thiệt hại về kinh tế ước tính khoảng 88.748 tỷ đồng (gấp 9,52 lần với năm 2023 và 4,19 lần trung bình 10 năm từ 2014-2023).
  • Tổn thất về người và sức khỏe, phải sống trong nỗi lo sợ thiên tai, mất mát tài sản và người thân, hoặc phải di dời nơi ở có thể gây ra căng thẳng, trầm cảm và các vấn đề sức khỏe tâm thần khác cho cộng đồng.

Thời tiết cực đoan - hạn hán, bão, lũ, băng tan và mực nước biển dâng

2. Nguyên nhân gây ra hiện tượng biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan

Biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, lũ lụt, bão mạnh, hay mưa bất thường đang ngày càng trở nên nghiêm trọng và khó lường. Những thay đổi này không phải là ngẫu nhiên, mà là hệ quả trực tiếp của sự nóng lên toàn cầu, chủ yếu do các hoạt động của con người:

  • Sự gia tăng nồng độ khí nhà kính trong khí quyển là nguyên nhân chính gây biến đổi khí hậu toàn cầu, xuất phát chủ yếu từ các hoạt động của con người như xe cộ, tàu thuyền, máy bay sử dụng xăng dầu làm tăng đáng kể CO2, ngành công nghiệp đốt các nhiên liệu hóa thạch (than đá, dầu mỏ, khí đốt), ngành nông nghiệp chăn nuôi gia súc thải ra khí methane (CH4) và việc sử dụng phân bón hóa học trong trồng trọt cũng phát thải khí nitrous oxide (N₂O). Khí nhà kính tích tụ tạo thành "chăn" giữ nhiệt, làm Trái Đất nóng lên, gây tan băng, mực nước biển dâng, thiên tai cực đoan và ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái và đời sống con người.
  • Thủ phạm thầm lặng “rác hữu cơ” - loại chất thải có nguồn gốc từ thực vật và động vật, bao gồm cơm thừa, rau héo, vỏ trái cây, phụ phẩm từ chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản. Theo thống kê, mỗi năm Việt Nam phát sinh hàng chục triệu tấn rác thải sinh hoạt, trong đó rác hữu cơ chiếm khoảng 55% đến 70%. Phần lớn rác hữu cơ hiện nay vẫn được xử lý bằng cách chôn lấp hoặc đốt, chúng sẽ phân hủy yếm khí, tạo ra khí methane (một loại khí nhà kính mạnh), mùi hôi và ô nhiễm nguồn nước.
  • Phân hóa học cũng góp phần gây xói mòn, làm đất mất khả năng giữ nước. Việc sử dụng phân hóa học liên tục và quá mức có thể làm phá vỡ cấu trúc tự nhiên của đất vì chúng vốn là yếu tố kết dính các hạt đất, khi đất mất đi cấu trúc viên nó sẽ trở nên rời rạc. Khi đất mất cấu trúc và độ liên kết, các hạt đất dễ dàng bị nước mưa hoặc nước tưới cuốn trôi đi, dẫn đến xói mòn bề mặt. Đất bị xói mòn và mất đi chất hữu cơ sẽ trở nên chai cứng, kém tơi xốp, từ đó giảm đáng kể khả năng hấp thụ và giữ nước, điều này sẽ khiến đất nhanh khô hạn hơn.

Khí nhà kính tăng, rác hữu cơ và phân hóa học khiến khí hậu ngày càng cực đoan

3. BSFly – Giải pháp sinh học xử lý rác hữu cơ giảm biến đổi khí hậu

Chúng ta có thể làm gì, bắt đầu từ điều nhỏ nhất, để giảm nhẹ biến đổi khí hậu? 

BSFly - kẻ ăn rác âm thầm giúp hành tinh mát lại, hãy cùng Ecolar tìm hiểu giải pháp BSFly góp phần giảm nhẹ thời tiết cực đoan như thế nào.

BSFly - ruồi lính đen không phải ruồi bình thường vì chúng không ăn, chỉ uống nước do không có miệng do đó không cắn, đốt, không phá hoại mùa màng hay gây ảnh hưởng đến hệ sinh thái tại địa phương. Ấu trùng BSF tự làm sạch bản thân khi tiến vào giai đoạn tạo nhộng và có đặc tính kháng khuẩn. Vì vậy chúng không mang mầm bệnh và không truyền bất kỳ bệnh truyền nhiễm nào cho người, gia súc, gia cầm, cá và cây trồng. Ấu trùng BSF tồn tại trong điều kiện tự nhiên của Việt Nam, đóng vai trò quan trọng trong quá trình xử lý rác thải hữu cơ, xác động vật, phế phụ phẩm nông nghiệp đã được nhiều cơ sở tại Việt Nam nghiên cứu, thu trứng tự nhiên, nuôi và sử dụng làm thức ăn chăn nuôi.

Ấu trùng ăn rác hữu cơ cực nhanh (rút ngắn phân hủy từ 15 ngày → 24–48h) khả năng đặc biệt này không chỉ giúp giảm thiểu đáng kể lượng rác thải hữu cơ đổ ra bãi chôn lấp, mà còn biến chất thải thành các sản phẩm có giá trị như phân bón hữu cơ chất lượng cao và sinh khối giàu protein làm thức ăn chăn nuôi. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc quản lý rác thải bền vững, giảm thiểu ô nhiễm và đóng góp vào nền kinh tế tuần hoàn.

3.1. Ứng dụng BSFLy trong xử lý rác hữu cơ 

Trong vòng đời của BSF, ấu trùng (còn gọi là sâu canxi) sẽ giúp làm nhiệm vụ xử lý rác thải hữu cơ và tạo ra nguồn thức ăn giàu dinh dưỡng cho vật nuôi và phân cho cây trồng, vì vậy sâu canxi là sinh vật phân giải của tự nhiên và là trợ thủ đắc lực của con người.

Theo Viện Nghiên Cứu và Phát Triển Nông Nghiệp Hữu Cơ Á Châu chia sẻ, sâu canxi ăn một lượng lớn chất thải hữu cơ, từ phân vật nuôi đến thức ăn thừa. Chất thải và chất gây ô nhiễm chuyển thành thức ăn chăn nuôi chất lượng cao, giàu đạm và dinh dưỡng cho vật nuôi. Tốc độ xử lý chất thải nhanh, làm giảm lượng chất thải và đặc biệt là mùi hôi giúp giảm thiểu sự sinh sôi của vi khuẩn có hại như Excherecia coli O157 và Salmonella trong phân vật nuôi. 

Sau 1 – 3 ngày một tấn rác tươi sau khi xử lý tạo ra được 250 – 300 kg phân hữu cơ và 50 – 70 kg sâu canxi tươi. Một tấn phân lợn thu được 130 kg phân khô và 80kg sâu canxi tươi. Sâu canxi có thể sản xuất với số lượng lớn trong điều kiện không gian hẹp vì chúng phát triển rất nhanh. Theo các nhà khoa học một nửa hecta (ha) nuôi sâu canxi có thể tạo ra lượng protein nhiều hơn cả 1.200 ha nuôi bò hay 52 ha trồng đậu nành.

3.2. BSFly góp phần giảm nhẹ thời tiết cực đoan: từ hạn hán đến lũ lụt, băng tan

Phương pháp sử dụng ấu trùng BSF xử lý rác hữu cơ không gây ra mùi hôi, không tạo ra nguồn nước thải, không tạo ra hiệu ứng nhà kính, lại làm giảm thể tích chất thải đến 90%. Một ưu điểm khác đáng được quan tâm là do lượng chất thải hữu cơ nhanh chóng được giảm thiểu và tái chế (thông qua ấu trùng) tại các hộ gia đình, nên sẽ giảm thiểu đáng kể chi phí thu gom, vận chuyển và chôn lấp chất thải hữu cơ.

Ngoài ra, BSFly còn tạo ra nguồn phân bón hữu cơ cho đất thêm màu mỡ, không khô cằn giảm thiểu hạn hán, xói mòn đất giúp tăng cường khả năng giữ ẩm của đất từ đó giảm thiểu nguy cơ hạn hán cho cây trồng. Đồng thời, việc cải thiện hàm lượng chất hữu cơ còn tăng cường cấu trúc đất, giúp các hạt đất liên kết chặt chẽ hơn. Điều này trực tiếp ngăn chặn hiện tượng xói mòn đất do mưa lớn hoặc gió mạnh, bảo vệ lớp đất mặt và dưỡng chất thiết yếu. BSFly không chỉ nuôi dưỡng cây mà còn là giải pháp bền vững giúp bảo vệ và phục hồi tài nguyên đất trước tác động của biến đổi khí hậu.

Ấu trùng BSFly xử lý rác hữu cơ, không mùi, không nước thải, không khí nhà kính

4. Kết 

BSFly không kiểm soát thời tiết nhưng đóng góp thiết thực vào việc xây dựng một môi trường khỏe mạnh hơn, tập trung vào việc cải thiện sức khỏe hệ sinh thái, từ đó nâng cao khả năng chống chịu tự nhiên của môi trường trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Khi đất đai được phục hồi và trở nên màu mỡ, chúng sẽ có khả năng giữ nước tốt hơn, giảm thiểu xói mòn và hấp thụ carbon hiệu quả hơn, góp phần giảm lượng khí nhà kính trong khí quyển. Đồng thời, cây trồng phát triển tốt trên nền đất khỏe mạnh sẽ tạo ra một hệ sinh thái bền vững, có khả năng phục hồi nhanh hơn sau hạn hán hay lũ lụt. 

"Cùng Ecolar lan tỏa BSFly – giải pháp xây dựng sinh học bền vững giúp con người sống an toàn và sống hài hòa hơn với thiên nhiên mỗi ngày.”